Navegación por
Categoría: Flora

UN FUNGO MOI POEIRENTO, Pisolithus arhizus ( Scop. ) Rauschert (1959)

UN FUNGO MOI POEIRENTO, Pisolithus arhizus ( Scop. ) Rauschert (1959)

Últimamente, nos percorridos de educación ambiental que realizamos con A Senda do Moucho, xurden cousas que as veces pasamos por alto por costume ou por estar atentos á xente que levamos guiando. Pero os nosos usuarios son xente curiosa, ávida por aprender todo o que acontece ao noso arredor. Tal é o caso de moitos fungos, prantas, etc.


Pisolithus arhizus ( Scop.) Rauschert (1959)

Todos, comúnmente, chamamos peido de lobo a calqueira fungo que solta ese póo ao aire cando se lle toca ao noso paso ou a propósito. Pero non todo é peido de lobo (Lycoperdum spp.). Hai un fungo que brota con forza á superficie da terra e que xurde ata rompendo o asfalto en zonas de estrada que transcurre pegada a bosques de eucaliptos ou amplas zonas de piñeiral e bosque mixto. Estamos a falar do “Pisolithus arhizus” ( Scop. ) Rauschert (1959).

Iste fungo aseméllase a unha trufa cando a temos fresca, recén xurdida pero a meirande parte das veces xa a vemos totalmente convertida en póo, é dicir, xa ten as súas esporas maduras nunha masa de póo marrón cando se ven en masa, estando expostas ao aire.

O Pisolithus arhizus forma micorrizas con todo tipo de raiceira polo que é moi utilizado polos silvicultores e xardiñeiros en zonas degradadas ou bosques anteriormente talados. De aí que o vexamos agromar do chan en zonas de eucaliptais e así aumentar o éxito deste tipo nocivo de silvicultura que está a asolar os nosos ecosistemas autóctonos. Nos lugares degradados polas talas e os incendios son moi comúns aparecendo ao noso paso cando circulamos por entre este tipo de prantacións, que non bosques.

Piso”, é o vocablo en grego que sinifica guisante (Pisum sativum) e “lith”=pedra e o nome específico “A”=sin e “rrizus”=raiceira. Ambos constitúen o binomio para a nomenclatura científica que desina esta especie: “Pisolithus arrhizus” ou “guisante de pedra sen raiceiras”.

Un uso tradicional en toda Europa foi o de tinxir a lá en diversos tonos de marrón, polo que traducido, por exemplo, do inglés Dyeball sería bola de tinte.

Aínda que moitos expertos din que é un fungo comestible pero de baixa calidade gastronómica, a verdade é que pode chegar a ser tóxico. É dicir, non ten importancia nin validez culinaria.


REFERENCIAS:

  • Martin, F., J. Díez, B. Dell y Delaruelle, 2002. Filogeografía de la especie ectomicorrízica Pisolithus, según se infiere a partir de secuencias de ITS de ADN ribosómico nuclear,; New Phytologist 153: pp345-357.
  • Diccionario de los Hongos; Paul M. Kirk, Paul F. Cannon, D.W. Minter y J.A. Stalpers; CABI, 2008.
  • http://www.micobotanicajaen.com/Revista/Articulos/DMerinoA/Aportaciones024/Pisolithus%20arhizus.pdf
  • https://www.first-nature.com/fungi/pisolithus-arrhizus.php.
  • https://www.sciencephoto.com/media/576067/view
SONCHE MERENDASBRAVAS OU SON MATASAFRÁNS….?

SONCHE MERENDASBRAVAS OU SON MATASAFRÁNS….?

Este trabalinguas é un simil que amosa a normal e contínua confusión de todos os anos por estas datas con dúas prantas anuais moi singulares e fermosas.

E é aquí que mentres preparamos ou realizamos os nosos percorridos medioambientais, sempre nos atopamos, nesta época do ano, a principios do outono, e incluso sen chegar a el, dúas prantas con flor a ras do chan que anuncian a chegada da ausencia de luz solar e polo tanto a chegada do outono.

A miúdo son confundidas polo camiñante ocasional, polo urbanita, non así polas xentes do agro, das nosas montañas e montes, pastores, colleitadores de toda condición, etc. Poucas persoas quedan xa, que por tradición oral ou por estudio riguroso do tema, saiban realmente de que prantas e frores estamos a falar e os usos que a elas se lles daba, ou incluso o qué nos están a comunicar cando nos brindan coa súa aparición.

Estamos a falar do matamerendas e o safrán bravo ou alcroque.

Matamerendas e Safrán bravo respectivamente

A primeria se refire á especie Colchicum montanum (L.), nome que a ciencia lle confire actualmente e que antes da revisión deste endemismo ibérico se lle coñecía co nome científico de Merendera pirenaica (L.) Lange.

A segunda pranta é moi semellante ao sasafrán cultivado ou Crocus sativus L. pero na súa especie salvaxe Crocus serotinus nas súas dúas subespecies Crocus serotinus subsp. clusii  e Crocus serotinus subsp. Salzmannii, ambas coñecidas comúnmente polo que en Galicia chamamos ao que nace como especie silvestre: safrán bravo, referíndose ao seu nacemento no monte sen intromisión da man do home no seu ciclo vital.

Si, si, si…todo isto está moi ben, pero ¿como diferencialos “de visu” cando imos polo monte?, así, a primeira vista.

A primeira vista, a cor poida que nos distraía no fundamental que é a morfoloxía da flor. Unha flor lila unhas veces máis púrpura que outras, nas que aparece cun púrpura máis apagado ou máis ben un rosa pálido. En canto á morfoloxía o matamerendas (Colchicum montanum) ten os pétalos moi pegados á terra, coma se saíran direitamente dela, non aparecendo un taio como o que sí ten o sasafrán bravo (Crocus serotinus).

Poidera parecer ao diferencialos que o safrán bravo si ten follas, unhas folliñas verdes fiadas que quedan pegadas ao chan, e que o quitamerendas ou merendeira non as ten, que só ten flor. Iso é o que aparenta a merendeira, pero non nos deixemos enganar, porque as folliñas do quitamerendas aparecen logo da froración para rematar desaparecendo no verán.

En canto as orixes dos seus nomes, os dous están relacionados ca chegada do outono: menos horas de luz e as chegadas dos primeiros fríos. O matamerendas fai referencia a que cando o “Colchicum montanum” aparece, os pastores, ao ir os días menguando en canto á luz solar, deixan de merendar no monte. E en canto ao safrán bravo, este ten no seu nome específico “serotinus”, epíteto latino que significa “do serán”, do atardecer, facendo referenza a unhas tardes máis curtas e unhas noites que chegan máis cedo..

Coma curiosidade e completar algúns coñecementos sobre estas prantas, dicir que son ignoradas e pisoteadas polo gando, non sendo consumidas nin por ovellas, cabras ou vacas. O caso do “Colchicum montanum” ou quitamerendas é que é tóxico. Toda a pranta ten un alcaloide, a colchicina, que pode ter alonxados aos herbívoros superficiais que as rechazan. A maior concentración de colchicina radica nas follas, que como xa dixemos, aparecen tras a froración e que son evitadas polo gando.

¿Quen di que as frores son só para a primavera ou o verán? A terra aínda ten moito que ensinar antes do seu letargo invernal, incluso antes de que os primeiros fríos ou nevaradas cubran a superficie dos nosos montes e montañas do interior.


REFERENCIAS:

  • Blamey, M.; Grey-Wilson Chr (2008). Flores Silvestres del Mediterraneo. Barcelona:Omega. ISBN 978-84-282-1450-6.
  • «Colchicum montanum». Royal Botanic Gardens, Kew: World Checklist of Selected Plant Families.
  • Persson, K. (2007). Nomenclatural synopsis of the genus Colchicum (Colchicaceae).
  • Guía de las plantas de Galicia. Xosé Ramón García. Ed. Galaxia.